ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Πρώτα από όλα, θα ήθελα να δώσω μια εικόνα σε σχέση με αυτά που μόλις ακούστηκαν από τον κύριο Λαφαζάνη. Το θεωρώ υποχρέωσή μου να ενημερώσω και το Σώμα ότι η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, ειδικά στο θέμα του ρεύματος έχει προβεί σε ειδική προγραμματική σύμβαση με τη Δ.Ε.Η., από διετίας πλέον.

Και μέσα από αυτήν την προγραμματική σύμβαση στηρίζει όσους και όσες, όσα νοικοκυριά έχουν πρόβλημα, στην περίπτωση που υπάρχει, για να διακοπεί η σύνδεσή τους. Τους στηρίζει οικονομικά.

Το λέω, γιατί χρειάζεται και ως εμπειρία, αλλά και γιατί θέλω να δώσω εδώ την εικόνα ότι υπάρχουν Περιφέρειες και φαντάζομαι, όλοι λίγο-πολύ, μεταξύ μας, έχουμε αυτήν την αντίληψη, ως Αυτοδιοίκηση, της συμπόρευσης και της στήριξης με τα προβλήματα των ανθρώπων που έχουν ανάγκη σ’ αυτήν την δύσκολη περίοδο των μνημονιακών επιλογών.

Επιτρέψτε μου όμως και πολύ μικρά σχόλια για την χθεσινή συζήτηση και κυρίως την τοποθέτηση του Υπουργού Εσωτερικών, του κυρίου Σκουρλέτη, σε σχέση με την αναθεώρηση του νομοθετικού πλαισίου και του ισχύοντος νόμου, 3852/2010, του Καλλικράτη.

Το πρώτο σχόλιο είναι ότι υπάρχει μεγάλη καθυστέρηση σε σχέση με την υλοποίηση αυτής της αναθεώρησης. Είναι ένα θέμα που συζητείται από την αρχή της θητείας μας και από την αρχή της περιόδου της νέας κυβερνητικής θητείας.

Έχουμε επανειλημμένες υποσχέσεις λάβει ότι το θέμα θα τεθεί σε δημόσιο διάλογο και εν συνεχεία στις Επιτροπές της Βουλής, για να ολοκληρωθεί η διαδικασία και αυτό δε συμβαίνει. Και η χθεσινή ομιλία έθεσε, απ’ ό,τι φαίνεται και μια ακόμη περίοδο καθυστέρησης που κατά τη γνώμη και φαντάζομαι των περισσοτέρων, δεν είναι επιτρεπτό.

Ένα ζήτημα, λοιπόν, είναι αυτό. Ένα δεύτερο είναι ότι από την ομιλία του κυρίου Σκουρλέτη, σε σχέση με την κατάργηση των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων προέκυψε ότι και αυτό το θέμα, δε θέλω να χρησιμοποιήσω την έκφραση παραπέμπεται στις ελληνικές καλένδες.

Αλλά όταν συνδέεται με έναν τέτοιο τρόπο με την τροποποίηση των Οργανισμών των Υπουργείων, αντιλαμβάνεστε ότι δεν φαίνεται πολύ γρήγορα ότι θα συμβεί. Άρα και αυτό είναι ένα ζήτημα που πρέπει να ξεκαθαριστεί, αν τελικά υπάρχει η πολιτική επιλογή για να γίνει αυτή η διαδικασία της κατάργησης ή της διόρθωσης του συστήματος ή όχι.

Και το τρίτο, σε σχέση με μία νέα έκφραση πρόθεσης που ανέδειξε χθες ο Υπουργός, για τη δημιουργία, σε επίπεδο Περιφερειακής ενότητας, τοπικών συμβουλίων, που θα αποτελούνται από τον χωρικό Αντιπεριφερειάρχη και τους συμβούλους της Περιφερειακής ενότητας.

Θέλω να απλώς να πω ότι αυτό είναι, κατ’ αρχήν, στη σωστή κατεύθυνση. Αλλά πρέπει να ξεκαθαριστεί και με πολλή προσοχή τι ακριβώς θα κάνει αυτό το Συμβούλιο.

Διότι εάν έχει αποφασιστικές, ακόμα και εισηγητικές αρμοδιότητες, κινδυνεύει να υποκαθιστά το σύνολο του Περιφερειακού Συμβουλίου. Ειδικά σε περιπτώσεις όπου το Συμβούλιο αυτό, μιας Περιφερειακής ενότητας, λόγω μεγάλης πληθυσμιακής σχέσης στο σύνολο της Περιφέρειας, μπορεί αριθμητικά να είναι πάνω από το μισό του Περιφερειακού Συμβουλίου.

        Αντιλαμβάνεστε ότι αυτό δημιουργεί τεράστια προβλήματα και δεν μπορεί να ισχύσει με αυτόν τον τρόπο. Αυτά σχετικά με τα ζητήματα των θεσμών που έχουμε ανάγκη.

        Μιλώντας τώρα για το θέμα της πολιτικής προστασίας, ίσως έχει αξία να δούμε ένα-δυο θέματα και ορισμών. Ότι η πολιτική προστασία αποβλέπει στην προστασία των ατόμων, των ομάδων ή κοινοτήτων, από φυσικές ή ανθρωπογενείς καταστροφές ταχείας και βραδείας εξέλιξης.

        Οι καταστροφές μπορεί να είναι τεχνολογικές, βιολογικές, χημικές, ακόμα και πυρηνικές και άλλου είδους, που μπορεί να προκληθούν κατά τη διάρκεια της ειρηνικής περιόδου, προκαλώντας καταστάσεις εκτάκτου ανάγκης.

        Στην Ελλάδα τώρα, ο όρος πολιτική προστασία καθιερώθηκε στην πραγματικότητα για πρώτη φορά το 1995, με την ίδρυση της Γενικής Γραμματείας Πολιτικής Προστασίας στο Υπουργείο Εσωτερικών.

        Πριν το 1995, η αντιμετώπιση έκτακτων αναγκών αφορούσε τη συμμετοχή της διοίκησης και συνδεόταν θεσμικά με έννοια όπως αυτή της πολιτικής σχεδίασης εκτάκτου ανάγκης, τα ΠΣΕΑ δηλαδή της παλλαϊκής άμυνας, ή του δόγματος του αρχιστρατήγου.

        Τώρα, τα ζητήματα που θέτει το νέο νομοθετικό πλαίσιο, σχετικά νέο, του 2002, είναι ότι η προστασία της ανθρώπινης ζωής, της υγείας και της περιουσίας των πολιτών, αποτελεί μια από τις βασικότερες προτεραιότητες κάθε δήμου στο πλαίσιο της κοινωνικής του αποστολής, αλλά και υποχρέωσή του ως δύναμη πολιτικής προστασίας.

        Και επίσης, ότι στο ίδιο νομοθετικό πλαίσιο, με στόχο τη μείωση των συνεπειών των καταστροφών περιλαμβάνεται η μέριμνα των πολιτιστικών αγαθών και των υλικών, των πλουτοπαραγωγικών πηγών και υποδομών της χώρας.

        Ας δούμε λίγο τι υπάρχει σήμερα. Η ισχύουσα νομοθεσία ως βασικός νόμος είναι ο νόμος του 2002, ο 3013, περί αναβάθμισης της πολιτικής προστασίας και φυσικά η Υπουργική Απόφαση του 2003 με την οποία εγκρίνεται το γενικό σχέδιο πολιτικής προστασίας με τη συνθηματική λέξη Ξενοκράτης.

        Ποια είναι τα συνήθη φαινόμενα στον ελλαδικό χώρο; Είναι οι σεισμοί, είναι οι δασικές πυρκαγιές, οι πλημμύρες, οι χιονοπτώσεις και ο παγετός.

        Λίγο-πολύ όλες οι περιφέρειες έχουν υποστεί συνέπειες από τις συγκεκριμένες διαδικασίες, όπως αναφέρονται πριν. Ένα μεγάλο θέμα είναι το θέμα των αρμοδιοτήτων. Οι περιφέρειες της χώρας συμπλέκονται στην αντιμετώπιση των περιστατικών, αλλά και των κινδύνων, με πλήθος άλλων φορέων και υπηρεσιών.

        Δείτε, με τους δήμους, με την Ελληνική Αστυνομία, με την Πυροσβεστική Υπηρεσία, με το ΕΚΑΒ, με τον ΟΑΣΠ, τον Οργανισμό Αντισεισμικού Σχεδιασμού και Προστασίας, με τις αποκεντρωμένες διοικήσεις, με τη ΔΕΔΔΗΕ και με τον ΑΔΜΗΕ, με υπουργεία, Υπουργείο Υποδομών, Εθνικής Άμυνας, Οικονομίας, με τη Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας.

        Αντιλαμβάνεστε ότι όλο αυτό το σύνθετο πλαίσιο εμπλοκής φορέων δημιουργεί και ζητήματα του ποιος έχει τη μία ή την άλλη αρμοδιότητα και ποιος την υλοποιεί και εν τέλει ποιος είναι υπεύθυνος.

        Κύριοι τομείς δράσης των περιφερειών, γιατί έχουμε και εδώ ένα ζήτημα, είναι δύο. Τρεις στην πραγματικότητα.

        Ο ένας είναι οι προληπτικές ενέργειες, οι οποίες οφείλουν να γίνονται σε τακτική ετήσια βάση, είναι οι ενέργειες ανάσχεσης και μείωσης των κινδύνων μετά την εκδήλωση των περιστατικών και βέβαια είναι και ο σχεδιασμός, η μελέτη, η χρηματοδότηση και η εκτέλεση έργων υποδομής, τα οποία έργα αυτά σκοπούν στην εξάλειψη της πιθανότητας εμφάνισης των φαινομένων.

        Παράδειγμα, μεγάλα αντιπλημμυρικά έργα, που πρέπει να γίνονται σε ανύποπτο χρόνο, μετά από μελέτη και σχεδιασμό, ούτως ώστε να μην συμβεί η πλημμύρα.

        Υπάρχουν όμως ασάφειες και νομικές εκκρεμότητες επί των αρμοδιοτήτων, οι οποίες δημιουργούν πολλά προβλήματα. Παράδειγμα είναι το θέμα των νησιωτικών περιφερειών, των νησιωτικών δήμων, ορεινών και μειονεκτικών, όπου εξακολουθεί να υφίσταται εκκρεμότητα από το 2010, μετά τη νομοθεσία Καλλικράτης, στην περίπτωση του ελέγχου, του καθαρισμού και της αστυνόμευσης των ρεμάτων και των χειμάρρων.

          Ενώ, δηλαδή, εκεί έχουν αρμοδιότητα οι δήμοι, εν τούτοις αυτό δεν εφαρμόζεται γιατί δεν εκδίδονται σχετικές Υπουργικές Αποφάσεις και επομένως συνεχίζει η Περιφέρεια να έχει την ευθύνη για πράγματα που έχουν καθοριστεί και είναι λογικό σε ένα νησιωτικό δήμο που είναι ένα νησί- ένας δήμος, εκεί οι αρμοδιότητες αυτές δεν μπορεί παρά να ασκούνται από τον πρώτο βαθμό αυτοδιοίκησης. Παρ’ όλα αυτά συνεχίζουν οι Περιφέρειες και δρουν γιατί υπάρχουν οι ανάγκες.

          Μεγάλο κομμάτι του ζητήματος της Πολιτικής Προστασίας είναι το θέμα των εθελοντικών ομάδων. Είναι εμπειρία μας και είναι γεγονός ότι όπου υπάρχουν και λειτουργούν εθελοντικές οργανώσεις, φυσικά με την εποπτεία και την καθοδήγηση της Πυροσβεστικής Υπηρεσίας, αποδεικνύεται ως δράση εξαιρετικά αποδοτική και χρήσιμη.

          Και έχουμε και περιστατικά, και μιλώ και από την εμπειρία της Περιφέρειας Ιονίων Νήσων, ότι όπου έχουμε τέτοιες οργανώσεις λειτουργούν και υποβοηθούν εξαιρετικά το έργο, ειδικά στις πρώτες στιγμές που πρέπει να δράσεις κάποιος, γιατί έχουν ταχύτητα επέμβασης, και όπου δεν έχουμε το πληρώνουμε.

          Και αυτό είναι ένα ζήτημα σε σχέση με το πώς φροντίζουμε εμείς να στηρίζουμε, δεν μπορούμε να το επιβάλλουμε, δεν γίνεται από τα πάνω αυτό, να στηρίζουμε όμως με πολιτικές μας, με πρακτικές μας, την ανάδειξη τέτοιων εθελοντικών οργανώσεων οι οποίες στρατεύονται σε αυτή την κατεύθυνση.

          Τεράστιο ζήτημα είναι το θέμα των χρηματοδοτήσεων και ειδικά όσον αφορά στις Περιφέρειες. Το υπουργείο Εσωτερικών χρηματοδοτεί μόνο τους ΟΤΑ πρώτου βαθμού σε τακτική και ετήσια βάση για την εκτέλεση των προληπτικών ενεργειών.

          Οι Περιφέρειες, από την άλλη πλευρά, αναγκάζονται σε εκτέλεση δαπανών, σε εισαγωγικά αναγκάζονται αλλά πράγματι αναγκάζονται, σε εκτέλεση δαπανών κατά την άσκηση των καθηκόντων τους που εκ των υστέρων απορρίπτονται από τους ελεγκτικούς μηχανισμούς.

          Και τα δυο τα βρήκαμε μπροστά μας φέτος. Δηλαδή, και είναι γνωστά και από το παρελθόν. επικοινωνούμε με τον υπουργείο Εσωτερικών ως Περιφέρεια και ζητούμε χρηματοδότηση για δράσεις οι οποίες εξελίχτηκαν προκειμένου να έχουμε πρόληψη.

          Απάντηση του υπουργείου Εσωτερικών. Μπορώ να χρηματοδοτήσω για τον σκοπό αυτόν μόνο τους δήμους. Σωστά. Και τους χρηματοδοτεί. Το θέμα είναι, οι πιστώσεις αυτές που πάνε στους δήμους, πάνε στα έργα τα προληπτικά; Γίνονται τέτοια έργα;

          Η εμπειρία δεν είναι καλή. Και δεν έχω, αντιλαμβάνεστε ότι ως αυτοδιοικητικοί δεν μπορούμε να στρεφόμαστε εναντίον του θεσμού και δεν το κάνουμε αυτό. Υπάρχουν, όμως, πραγματικότητες. Αυτό, λοιπόν, που είναι απαίτηση και θα το διατυπώσουμε και παρακάτω, είναι ότι εδώ πρέπει να υπάρξει διόρθωση.

          Και δεύτερον, έρχεται ο στρατός να βοηθήσει ή άλλοι παράγοντες, να βοηθήσουν όταν έχει εκδηλωθεί το περιστατικό, μετά από αιτήματα δικά μας, των δήμων, της Πολιτικής Προστασίας, για να βοηθήσει. Αυτοί που έρχονται πρέπει να τραφούν, πρέπει να κοιμηθούν. Ποιος πληρώνει; Γιατί πρέπει να κάνουμε εμείς με τον ξενοδόχο σύμβαση και με τον εστιάτορα. Αυτός που επισπεύδει και συνήθως οι Περιφέρειες.

          Όταν ο λογαριασμός πάει στον επίτροπο, λέει, δεν έχετε αρμοδιότητα επ’ αυτού και δεν πληρώνονται οι δαπάνες. Και φτάνουμε μετά από χρόνια, τώρα ακόμα πληρώνονται, αυτή την στιγμή, δαπάνες που έκανε η Περιφέρεια Ιονίων Νήσων το 14, με τους σεισμούς στην Κεφαλλονιά, που έπρεπε να κινηθεί γρήγορα και να πληρώσει, σιγά μην σκεφθείς εκείνη την ώρα ότι ποιος θα σου δώσει λύση στο πρόβλημα. Τώρα πληρώνονται. Με ειδικές νομοθετικές ρυθμίσεις. Αυτά, αντιλαμβάνεστε ότι είναι προβλήματα που είναι πολύ σοβαρά.

          Ποιες, κατά την γνώμη μας, γιατί αυτό έχει αξία, είναι οι ελάχιστες, ελάχιστες διορθωτικές κινήσεις που πρέπει να γίνουν σε αυτό το πλαίσιο. Το ένα είναι η οριστική απόδοση αρμοδιοτήτων στις περιπτώσεις αλληλοκαλύψεων. Αυτό το παιχνίδι, από ορισμένους παιχνίδι, πρέπει να σταματήσει. Έχουμε ή δεν έχουμε αρμοδιότητα; Επεμβαίνουμε ή δεν επεμβαίνουμε και ο καθένας κάνει την δουλειά τους. Και ελέγχεται για αυτό.

          Γιατί όπως βλέπετε, έρχεται και η στιγμή, μετά από μια μεγάλη κρίση, όπου κανείς δεν παίρνει την ευθύνη ή που φαίνεται πως όλοι έχουν την ευθύνη. Αλλά δεν είναι έτσι, ούτε μπορεί να είναι έτσι.

        Δεύτερο ζήτημα είναι ότι χρειαζόμαστε έναν μηχανισμό επικαιροποίησης των σχεδίων αντιμετώπισης εκτάκτων αναγκών σε όλη την κλίμακα. Από την Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας και προς τα κάτω, μέχρι τους δήμους και σε τακτική βάση. Τα σχέδια υπάρχουν. Αν τα ζητήσετε από τις Υπηρεσίες σας, θα σας φέρουν σχέδια πολιτικής προστασίας, είτε Ξενοκράτης είτε άλλα, τα οποία υπάρχουν στα συρτάρια.

Πότε ανανεώνονται, πότε εκσυγχρονίζονται, πότε προσαρμόζονται στις συνθήκες ή στην καινούρια νομοθεσία; Αυτό είναι ένα ζήτημα που είναι στην καλή πρόθεση φορά του Περιφερειάρχη ή της αντίστοιχης Διεύθυνσης, αν το σκεφτεί και το προωθήσει.

Πρέπει να υπάρξει μηχανισμός, κεντρικά, ο οποίος θα έρχεται μέχρι κάτω και ο οποίος θα επιβάλλει αυτήν την διαδικασία με έναν τρόπο που δε θα αφήνει περιθώρια να μη συμβεί.

Ένα θέμα είναι η στρατηγική ενημέρωση του πληθυσμού για τους σχεδιασμούς που υπάρχουν, γιατί τώρα είναι η άλλη πλευρά. Έχουμε που έχουμε σχεδιασμούς που είναι παρωχημένοι πολλές φορές και μη επικαιροποιημένοι.

Αλλά και αυτοί ακόμα δεν είναι σε γνώση όσων πρέπει να ενεργήσουν. Και των πολιτών ακόμα περισσότερο. Είναι μόνο στα συρτάρια.

Όταν λοιπόν έρθει η κρίση, πώς θα ανταποκριθεί ο Αντιδήμαρχος, πώς θα ανταποκριθεί ο Πρόεδρος Κοινότητας, πώς θα ανταποκριθεί αυτός που πρέπει, ακόμα και ιδιώτης, να διαθέσει την υποδομή του; Πώς θα γνωρίζει την υποχρέωσή του;

Αυτό σημαίνει ότι χρειάζεται μια διαρκής επικοινωνιακή πολιτική, η οποία θα τους έχει όλους ενημερωμένους, με έναν τρόπο που δε θα χρειάζεται παρά μόνο ελάχιστες κινήσεις την ώρα της κρίσης για να ανταποκριθούν όλοι και να μην λένε δε γνωρίζω.

Ή ακόμη, να ξέρουν και την ευθύνη που έχουν, για να μην κλείνουν τα τηλέφωνα. Γιατί τα έχουμε και αυτά. Καίγεται ο κόσμος,  θέλεις υδροφόρα, παίρνουν τηλέφωνα, κλειστά τα τηλέφωνα των υδροφορέων.

Γιατί; Γιατί είναι η περίοδος του τουρισμού, γιατί επιδιώκει να πάει να κάνει άλλη δουλειά που του αποφέρει ενδεχομένως μεγαλύτερα κέρδη και έχει κλειστό το τηλέφωνο.

Τι πρέπει να κάνεις; Ξέρουμε τι πρέπει να κάνουμε. Αλλά το ζήτημα είναι δε θα φθάνουμε σ’ αυτό. Είναι να έχουν όλοι εκ των προτέρων αποδεχθεί τις λογικές της συναίνεσης και της συνεργασίας την κρίσιμη στιγμή. Γι’ αυτό χρειάζεται η διαδικασία μιας στρατηγικής ενημέρωσης.

Επίσης, πραγματοποίηση αιτήσεων ασκήσεων, με τη συμμετοχή των εμπλεκομένων φορέων και πρωτοβουλία δική μας, των Περιφερειών. Εμείς, σαν Περιφέρεια Ιονίων Νήσων, σας το λέω, το κάνουμε.

Είναι η τρίτη χρονιά, τώρα, στις 14 του μήνα κάνουμε Πανιόνια άσκηση για τον σεισμό. Κάθε χρόνο σε άλλο νησί. Ξεκινήσαμε με την Ζάκυνθο, Λευκάδα, φέτος γίνεται στην Κέρκυρα.

Μ’ ένα σενάριο που εξελίσσεται πραγματικά στην Κέρκυρα και οι άλλες Περιφερειακές Ενότητες λειτουργούν τα Συμβούλια, εκείνη τη στιγμή, Πολιτικής Προστασίας. Και λειτουργεί με εικονικό τρόπο σ’ αυτούς.

Αλλά όλοι μπαίνουν στο σύστημα. Αυτό γιατί; Γιατί και οι δικές μας υπηρεσίες, με όσους εμπλέκονται σ’ αυτήν τη διαδικασία, πρέπει να είναι σε ετοιμότητα. Αυτό το σύνθημα, όμως, της λογικής αντιμετώπισης που παράγει αυτή η διαδικασία της άσκησης, πρέπει να επεκταθεί και σε άλλους φορείς που έχουν αρμοδιότητες.

Και τέλος, ο Περιφερειάρχης κατά τη γνώμη μας, τη δική μου γνώμη εν προκειμένω, ως εισηγητή, αναλαμβάνει τον πλήρη έλεγχο κινητοποίησης των δυνάμεων και της εντολής πραγματοποίησης δαπανών, για να μην έχουμε τα προβλήματα που λέγαμε πριν, εφόσον το φαινόμενο είναι περιφερειακό.

Δηλαδή, έχουμε πρόβλημα στα Ιόνια νησιά μόνο; Είναι ευθύνη του Περιφερειάρχη και η κινητοποίηση των δυνάμεων. Όλα τίθενται υπό έναν άνθρωπο. Δεν μπορεί να έχουμε συνέχει τα τηλέφωνα, ο ένας να στέλνει στον άλλο την εντολή και να μην ξέρουμε τελικά ποιος παίρνει την απόφαση.

Αν είναι διαπεριφερειακό, θα το έχει το Υπουργείο ή η Γενική Γραμματεία Πολιτικής Προστασίας. Αλλά στο επίπεδο της Περιφέρειας πρέπει να λειτουργεί μ’ έναν συγκεκριμένο, μοναδικό τρόπο, για να έχουμε και αποτελέσματα.

Και οι εντολές πραγματοποίησης δαπανών, που θα κινούνται σ’ ένα πλαίσιο που θα έχει καθοριστεί, δε θα αμφισβητούνται εκ των υστέρων. Για να μπορούμε πραγματικά να λειτουργήσουμε αποδοτικά.

Αυτά τα λίγα. Αντιλαμβάνομαι ότι οι εμπειρίες όλων μπορούν να προσθέσουν πάρα πολλά σ’ αυτήν τη συζήτηση, αλλά νομίζω αρκούν για να προβληματιστούμε, τι πρέπει να κάνουμε το επόμενο διάστημα.

Σας ευχαριστώ πολύ.