ΔΥΝΑΜΙΚΗ ΠΟΡΕΙΑ ΣΤΗΝ ΑΥΤΟΔΙΟΙΚΗΣΗ

Επιτρέψτε μου να σπάσω λίγο το πρωτόκολλο.  Άλλωστε και εχθές το είδαμε να συμβαίνει επ΄ ωφελεία της χώρας μας και να πω ότι διαδέχομαι στο βήμα τον Εξοχότατο Πρόεδρο της Δημοκρατίας.  Και ειλικρινά νομίζω ότι όλοι όσοι υπηρετούν την υπόθεση της αυτοδιοίκησης έχουν πολλά να μάθουν από το απόσταγμα της σκέψης του και τις επισημάνσεις του.

Θα σας έλεγα δε κάτι και ας μου το επιτρέψει και ας μην είναι παρών.  Ότι πολλές φορές εμείς στην κυβέρνηση προστρέχουμε στις συμβουλές του Προέδρου της Δημοκρατίας και θεωρώ ότι είναι μια από τις καλύτερες περιόδους για τον τόπο μας συνεργασίας ανάμεσα στην κυβέρνηση και στο θεσμό του Προέδρου.

Κυρίες και κύριοι, θέλω να σας ευχαριστώ ειλικρινά για την πρόσκληση και την ευκαιρία που μου δίνετε να μιλήσω στο συνέδριό  σας και να σας μεταφέρω βεβαίως και τους χαιρετισμούς του Πρωθυπουργού της χώρας.

Είναι  πολλά αυτά τα οποία        έγιναν κι ακόμη περισσότερα αυτά που πρέπει να γίνουν.  Είναι πολλά αυτά που πρέπει να κάνουμε μαζί, σε μια αρκετά δύσκολη στιγμή για τη χώρα.

Και ανεξάρτητα από τις τυχόν διαφορετικές προσεγγίσεις και αναγνώσεις σε διάφορα θέματα θεωρώ είναι επιβεβλημένη σε πάρα πολλά ζητήματα η συνεργασία μας.

Βοηθάει σημαντικά ως προς αυτό η ειλικρινής, η συστηματική προσπάθεια των τελευταίων μηνών επικοινωνίας, ανταλλαγής απόψεων ανάμεσα στο Υπουργείο και στους δύο βαθμούς της Τοπικής  Αυτοδιοίκησης.

Αλλά, και η –κατά τη γνώμη μου– σύμπτωση απόψεων σε ότι αφορά στην αναγκαιότητα για μια ισχυρή Αυτοδιοίκηση. Με ενίσχυση της δημοκρατίας. Με ουσιαστική αποκέντρωση αρμοδιοτήτων, πόρων και εξουσιών. Με ενεργητική συμμετοχή και υποβοήθηση του έργου της από τους πολίτες. Με ρόλο και άποψη για την πορεία της χώρας τα αμέσως επόμενα χρόνια.

     Έχοντας μπροστά μας τη σημερινή αναθεωρητική τομή στο  θεσμικό πλαίσιο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, στον «Καλλικράτη», δικαίως θα πείτε ότι η συνεργασία μας θα εξαρτηθεί και από το ειδικότερο περιεχόμενό της.

Έχω ήδη με ευκαιρία και την πρόσφατη παρέμβασή μου στο συνέδριο της ΚΕΔΕ τοποθετηθεί σε ορισμένα ζητήματα και δεν ήθελα να επαναλάβω κάποια πράγματα που είναι ήδη γνωστά. Ωστόσο κάποιες επισημάνσεις θα ήθελα να κάνω.

Και θα ήθελα εξ αρχής να σας διαβεβαιώσω ότι η κυβέρνηση θα αναλάβει την νομοθετική ευθύνη που της αναλογεί, αφού προηγουμένως όπως γνωρίζετε όλοι ακολούθησε το δρόμου ανοιχτού εξαντλητικού διαλόγου από τα μέσα του 2016.   Και αυτό βέβαια δεν είναι μια προσπάθεια να κοσκινίζουμε γιατί δεν θέλουμε να ζυμώσουμε.  Εγώ νομίζω ότι όλοι μαζί πρέπει τελικά να συζητάμε, να ζυμώσουμε και να φτιάξουμε το νέο άρτο της αυτοδιοίκησης.

Σε έναν διάλογο κατά τη διάρκεια του οποίου κατατέθηκαν αναλυτικά θέσεις, προτάσεις και ενστάσεις από όλα τα εμπλεκόμενα μέρη και φυσικά και από την Ένωση Περιφερειών Ελλάδας.

Κυρίες και κύριοι σύνεδροι, είναι στη φύση των καθηκόντων των αιρετών και όσων κατέχουμε, κατέχουν, δημόσια αξιώματα, η ευθύνη των απαντήσεων και της εξεύρεσης λύσεων.

Πολλές φορές, όμως, η πραγματικότητα θέτει επιτακτικά ζητήματα χωρίς να υπολογίζει τις δυσκολίες και τα αδιέξοδα που αντιμετωπίζουμε. Μας πιέζει για αποτελέσματα δίχως να υπολογίζει εάν επαρκούν ή όχι τα μέσα που διαθέτουμε.

Σε αυτές τις περιπτώσεις, είμαι σίγουρος, ότι όλοι σας κάνετε ότι καλύτερο μπορείτε.  Το ίδιο ισχύει και για εμάς.

Η συνολική μας προσπάθεια, ανεξάρτητα από τον ειδικότερο ρόλο του καθένα μας, έγκειται στην εξεύρεση απαντήσεων και λύσεων μέσα στις αντίξοες συνθήκες που δημιούργησαν, αρχικά η οικονομική κρίση και στη συνέχεια οι επιβληθέντες όροι για την υπέρβασή της, υπό το ασφυκτικό καθεστώς των μνημονίων.

Η σημερινή κυβέρνηση έρχεται αντιμέτωπη με την κληρονομιά των λιγοστών μέσων και πόρων. Με τις ελλείψεις σε προσωπικό και εξοπλισμό. Με τους ανελαστικούς περιορισμούς που θέτουν οι δανειστές μας. Με το παρωχημένο και ανεπαρκές θεσμικό πλαίσιο που δεν μπορεί να αλλάξει από τη μία μέρα στην άλλη, όσο και να το θέλουμε, όσο κι αν είναι αναγκαίο για να περάσουμε σε μια άλλη φάση εξέλιξης, στην πολιτική, στην οικονομία και στο κοινωνικό εποικοδόμημα.

Πριν από λίγες ημέρες στο συνέδριο της ΚΕΔΕ αναφέρθηκα σε τέσσερις βασικές αρχές: τη Δημοκρατία, την Αλληλεγγύη, τη Συμμετοχή και την Ανάπτυξη. Είναι όλες αναπόσπαστα στοιχεία μιας συνολικής πολιτικής αντίληψης η οποία πρεσβεύει το νέο και την υπέρβαση, σε αντίθεση με όσα βίωσε ο ελληνικός λαός επί πολλές δεκαετίες. Τότε που οι όποιες  αλλαγές παρέμεναν πεισματικά  αναντίστοιχες με τις ανάγκες των πολιτών και τις επιταγές των καιρών.

Μιλώ για αρχές και ζητούμενα που οφείλουμε να τα ενδυναμώσουμε, έτσι ώστε να κυριαρχήσουν και να αποτελέσουν το κύριο γνώρισμα της «επόμενης ημέρας», της επόμενης μέρας της μεταμνημονιακής εποχής.

Η οποία, αν μη τι άλλο, θα πρέπει να είναι μια περίοδος γέννησης και αναπαραγωγής της ελπίδας για τη βελτίωση της ζωής του λαού μας. Με σκοπό βεβαίως, η βελτίωση αυτή να επισπευτεί χρονικά, να σταθεροποιηθεί και να αποκτήσει χαρακτηριστικά πλήρους διάχυσης των ωφελειών, διάρκειας και δικαιοσύνης.

Κυρίες και κύριοι, η χρονική περίοδος που διανύουμε είναι κρίσιμη για την επόμενη ημέρα, καθώς ο στόχος για την έξοδο από την επιτροπεία έχει αποκτήσει ουσιαστική υπόσταση.

Βλέπουμε πραγματικά δείγματα μιας διαφορετικής πορείας, οι προοπτικές για το μέλλον εξαρτώνται καθοριστικά από τις βάσεις που θα τεθούν στην οικονομία τους επόμενους μήνες, μέχρι και τον Αύγουστο του 2018.  Βαδίζουμε σε δύσβατα μονοπάτια, αυτή είναι η πραγματικότητα από το 2015 και έπειτα. Αλλά, θέτουμε τα θεμέλια μιας συνολικής αλλαγής, η οποία μπορεί να αποκτήσει και σαρωτικά χαρακτηριστικά υπέρ των πολιτών στον κατάλληλο χρόνο.

Η ολοκλήρωση της τρίτης αξιολόγησης τοποθετεί την χώρα στην τελική ευθεία για τη μετάβαση σε μια νέα οικονομική πραγματικότητα. Θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι στη νέα κατάσταση η δημοσιονομική πολιτική θα επηρεαστεί από τα δυναμικά χαρακτηριστικά που θα προσλάβει η ελληνική οικονομία λόγω της εξόδου στις αγορές. Τα περιθώρια αλλαγών του υφιστάμενου δημοσιονομικού μείγματος θα εξαρτηθούν από αυτή τη δυναμική. Τότε θα είναι δυνατό να επανεξεταστούν στο σύνολό τους και επί της ουσίας πολύ περισσότερο από ότι τώρα, πολλά από τα σημερινά εμπόδια που αντιμετωπίζουμε στο χώρο της Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Μιλώντας λοιπόν με ειλικρίνεια και με πλήρη επίγνωση των αντικειμενικών συνθηκών, πολλά από τα θέματα που με επιμονή και ένταση θέτετε, όπως οι λειτουργικές ανάγκες, η έλλειψη σε προσωπικό εξαρτώνται από τη συνολική πορεία της  οικονομίας και από την κατάληξη της συζήτησης για την οριστική απεμπλοκή από τα προγράμματα δημοσιονομικής προσαρμογής.

Δεν μιλώ όμως για μια συνολική μετάθεση των ζητημάτων που σας απασχολούν, άλλωστε δίνουμε μια καθημερινή μάχη –και έχω συνεργαστεί με πολλούς από εσάς– για να λύνουμε θέματα, παρά τις δυσκολίες.

Μα και νομοθετικά, έχουμε επιδείξει μέχρι σήμερα ένα έργο που βοηθά τόσο τους δήμους, όσο και τις Περιφέρειες, είτε άμεσα είτε έμμεσα. Υπάρχουν, όμως και βαθιά πολιτικά θέματα, όπως αυτό της Περιφερειακής Διακυβέρνησης, που μας απασχολεί και θα απασχολήσει και το συνέδριό σας, τα οποία απαιτούν ένα διαφορετικό περιβάλλον συζήτησης, άλλους θεσμούς, άλλη  αρχιτεκτονική σε σχέση με τον δεύτερο βαθμό Αυτοδιοίκησης.

Κυρίες και κύριοι, μίλησα για τις αντίξοες συνθήκες, εστιάζοντας στο δυσχερές οικονομικό περιβάλλον των τελευταίων  ετών, ως αποτέλεσμα ενός συγκεκριμένου και αποτυχημένου μοντέλου ανάπτυξης των τελευταίων δεκαετιών, το οποίο οφείλουμε να αλλάξουμε.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση έχει συγκεκριμένο και σπουδαίο ρόλο για την επόμενη ημέρα και ο θεσμός των Περιφερειών, τον οποίο αντιπροσωπεύετε έχει σημαντικές ευθύνες και υποχρεώσεις.  Χρέος μας είναι να ενισχύσουμε τις δυνατότητές σας ώστε να επιτελέσετε αυτό τον ρόλο, εξαντλώντας τον υπάρχοντα μέσα από μια σταθερή επιδίωξη την περαιτέρω ενίσχυσή σας ανάλογα με τη διεύρυνση των δυνατοτήτων της Πολιτείας, όπως ήδη προανέφερα.  

Ποτέ δεν υποσχέθηκα κάτι που δεν μπορούσαμε να κάνουμε, και θα έλεγα ότι αυτό χαρακτήρισε τουλάχιστον όλη την περίοδο των τελευταίων μηνών από τον Σεπτέμβριο, το Νοέμβριο του 2016 που ανέλαβα την πολιτική ευθύνη του Υπουργείου Εσωτερικών μέχρι και σήμερα.

Δεν είμαστε εδώ για να επαναλάβουμε λάθη του παρελθόντος ή για να κερδίζουμε πολιτικό χρόνο σε βάρος των πολιτών και της Αυτοδιοίκησης. Ταυτόχρονα, όμως, δεν αφήνουμε τίποτα ανεκμετάλλευτο. Δεν υπάρχουν πόροι ναι, δεν υπάρχουν εκείνα τα απαιτούμενα θεσμικά εργαλεία στη διάθεση του υπουργείου και γενικότερα της Κυβέρνησης, αλλά αυτά δεν μπορούν να αποτελέσουν το άλλοθι για να μην μπορέσουμε να ασχοληθούμε με ότι είναι ώριμο να αλλάξει.

Ένα απτό δείγμα αυτής της πρακτικής, είναι και η εκταμίευση, για πρώτη φορά μετά από το 2012, ενός ποσού 32 εκατ. ευρώ από τους επενδυτικούς ΚΑΠ. Πρόκειται για ένα ποσό που αυξήθηκε κατά 5 εκατομμύρια, Πρόεδρε, από την τελευταία μας συνάντηση, σε σχέση με την αρχική ανακοίνωση.  Και αυτό μας το επέτρεψε η πορεία των δημοσιονομικών στόχων της τρέχουσας χρονιάς.  Γεγονός που καταδεικνύει τη διαρκή προσπάθεια του υπουργείου για τη βελτίωση της υποστήριξης του Β’ Βαθμού Τοπικής Αυτοδιοίκησης.  Σκοπεύουμε να χορηγήσουμε ανάλογη ενίσχυση και το 2018,  αυξανόμενη ώστε να ανέλθει σε 50 εκατ. ευρώ.

Θέλω να σας υπενθυμίσω ότι στη διάθεση των Περιφερειών βρίσκονται 45 εκατ. ευρώ για την πληρωμή ληξιπρόθεσμων οφειλών τους προς τρίτους, στο πλαίσιο του σχετικού προγράμματος συνολικού ύψους 326 εκατ. ευρώ. Μέχρις στιγμής έχουν απορροφηθεί μόλις τα 5 από τις Περιφέρειες και οι αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου είναι στη διάθεσή σας για οποιαδήποτε βοήθεια χρειαστείτε, ώστε να μπορέσετε να αξιοποιήσετε αυτούς τους πόρους, μέχρι τα μέσα του 2018. 

Έχει τη δική του σημασία, ως δείγμα γραφής και χρήσιμης σύγκρισης με το παρελθόν, ότι αποδόθηκαν εγκαίρως όλες οι πιστώσεις των ΚΑΠ για το 2017. Ειδικότερα, για το ευαίσθητο θέμα της μεταφοράς μαθητών, καλύφθηκε το σύνολο της δαπάνης για το προηγούμενο σχολικό έτος, μέχρι και το τελευταίο τετράμηνο της τρέχουσας χρήσης.

Δεν θα πω ποια περιφερειακή σύμβουλος, ποια αντιπεριφερειάρχης πριν από λίγο εδώ στην έναρξη μου επεσήμανε την πολύ καλή συνεργασία σε αυτό το κρίσιμο θέμα, ίσως να μην ήθελε να το αναφέρω, στο θέμα της μεταφοράς των μαθητών όπου υπάρχουν πολλά περιθώρια βελτίωσης γιατί γνωρίζουμε ότι είναι και μεγάλες οι αντιξοότητες, η διαφορετική μορφολογία που υπάρχει σε κάθε γωνιά της χώρας μας.

Συνολικά, το 2018 και στη βάση της δέσμευσής μας ότι το 2017 θα είναι το τελευταίο έτος μείωσης της χρηματοδότησης προς την Τοπική Αυτοδιοίκηση, ο Κρατικός Προϋπολογισμός όπως ήδη γνωρίζετε και συζητιέται αυτές τις ημέρες από την ελληνική Βουλή προβλέπει αύξηση της χρηματοδότησης για την Αυτοδιοίκηση από τους Κεντρικούς Αυτοτελείς Πόρους περίπου της κατά 5%. Ειδικά για τις Περιφέρειες, η αύξηση αναμένεται να ξεπεράσει το 9%.

Θα αποφύγω σήμερα έναν εκτεταμένο απολογισμό του έργου του υπουργείου, αλλά θα σταθώ σε ορισμένα ενδεικτικά μόνο σημεία:

Δρομολογήσαμε την πρόσληψη 8.845 εργαζομένων με μόνιμη σχέση εργασίας στις ανταποδοτικές υπηρεσίες των δήμων, κυρίως στην καθαριότητα, αλλά αφορά και αρκετές ΔΕΥΑ.

Ακυρώσαμε την πολιτική ομηρεία των συμβασιούχων, που τους δίνεται η ευκαιρία να διεκδικήσουν μια σταθερή θέση εργασίας. Και γνωρίζετε ότι δυστυχώς σε αυτή την κομβικής, καθοριστικής θετικότητα πρωτοβουλία της κυβέρνησης δεν ήταν όλες οι πολιτικές δυνάμεις μαζί μας. Κάποιοι χλεύαζαν αυτή την προσπάθεια, προδίκαζαν την ματαίωσή της, σήμερα όμως είναι μία πραγματικότητα.

Ενισχύσαμε εκτάκτως 85 μικρούς νησιωτικούς  και ορεινούς δήμους, με 20 εκατ. ευρώ. Σκοπεύουμε να το επαναλάβουμε το 2018, ανεξάρτητα από άλλα, πρόσθετα μέτρα που θα λάβουμε. 

Νομοθετήσαμε πλήθος διατάξεων υπέρ της Αυτοδιοίκησης και των δύο βαθμών. Ενισχύσαμε τη θέση των εργαζομένων, θεσμικά και οικονομικά. Υπογράψαμε νέα Συλλογική Σύμβαση Εργασίας και προωθούμε πρόσθετες ρυθμίσεις.

Προωθήσαμε με Προεδρικό Διάταγμα νέες προδιαγραφές για την αδειοδότηση και λειτουργία των Παιδικών Σταθμών και αποφασίσαμε άμεσα ένα νέο κανονισμό λειτουργίας. Στηρίξαμε με 150 εκατ. ευρώ τη συγκεκριμένη δράση.  

Εκσυγχρονίσαμε το πλαίσιο λειτουργίας των Δημοτικών Επιχειρήσεων Ύδρευσης και Αποχέτευσης. 

Αυξήσαμε τη δαπάνη χρηματοδοτήσεων για έργα σχετικά με ζημιές από θεομηνίες και τη λειψυδρία.

Διαθέτουμε 30 εκατ. ευρώ για δήμους και περιφέρειες ώστε να απλουστεύσουν διαδικασίες και να ενισχύσουν τις υποδομές στο πλαίσιο της ηλεκτρονικής διακυβέρνησης. Είναι κάτι που ξεκινάει από κοινού με την ΚΕΔΕ και την ΕΝΠΕ με ευθύνη της ΕΕΤΑ το αμέσως επόμενο διάστημα.

Θεσπίσαμε, ως κυβέρνηση, προγράμματα και χρήσιμα εργαλεία για την εκπόνηση μελετών από τους δήμους. 

Προωθούμε δύο νέα χρηματοδοτικά εργαλεία σε συνεργασία με το Υπουργείο Οικονομίας και Ανάπτυξης, με χρηματοδότηση από την Ευρωπαϊκή Τράπεζα Επενδύσεων και το Πρόγραμμα Δημοσίων Επενδύσεων για έργα Ύδρευσης, Αποχέτευσης, Αγροτικής Οδοποιίας, Αποκατάστασης ΧΑΔΑ και  Αντιπλημμυρικά, καθώς και για αγορά μηχανημάτων έργου. Ζητήματα δηλαδή τα οποία μας έρχονται καθημερινά, ζητήματα που κυρίως σε αυτά πονάει σήμερα η ελληνική περιφέρεια.

Κυρίες και κύριοι, αναφέρθηκα προηγουμένως στην αναθεώρηση του «Καλλικράτη» και τη   διεξοδική, πολύμορφη σχετική συζήτηση που έχουμε ξεκινήσει από το 2016.

Θα συμφωνήσω ότι το θεσμικό πλαίσιο της Αυτοδιοίκησης έχει δομικές συνδέσεις με αυτό της κεντρικής Διοίκησης. Το είπε πριν, ανοίγοντας τη συζήτηση, και ο Πρόεδρός σας.

Επιπρόσθετα, συμμερίζομαι τον προβληματισμό ότι οι αλλαγές στην Αυτοδιοίκηση πρέπει να υποστηρίζονται από ουσιαστικές παρεμβάσεις στον τρόπο που λειτουργεί το Κράτος. Αλλά αυτά πάνε μαζί αν θέλουμε να είναι αποτελεσματικά, αν θέλουμε το ένα να συμπληρώνει το άλλο.

Αυτό ακριβώς γίνεται αυτή την περίοδο με πολλούς τρόπους. Συντελούνται τομές που φιλοδοξούν να αλλάξουν τη λειτουργία του Κράτους. Αναφέρομαι στην αλλαγή του τρόπου επιλογής των στελεχών της δημόσιας διοίκησης, μιλώ για μια σειρά νέους θεσμούς που θα δοκιμαστούν τα επόμενα χρόνια στην πράξη, ακόμη και για παρεμβάσεις θεμελιακές, όπως αυτή με τους δασικούς χάρτες.

Η συζήτηση που γίνεται από το δικό μας υπουργείο για τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις, συνιστά επίσης παρέμβαση στον τρόπο λειτουργίας της κεντρικής Διοίκησης. Αλλά και η συζήτηση για τις αρμοδιότητες, αφορά τόσο στους δύο βαθμούς Αυτοδιοίκησης, όσο και στο Κράτος. Βλέπετε, λοιπόν, ότι πολλά και σημαντικά θέματα αγγίζονται αυτό το διάστημα παρά τις εξαιρετικές δυσκολίες που αντιμετωπίζει η χώρα. Είναι κάτι που επιδιώκουμε παράλληλα και ταυτόχρονα με τη διαχείριση πολλών άλλων κρίσιμων θεμάτων. 

Ωστόσο, δεν θα περιμένουμε να ολοκληρωθούν οι αλλαγές  στην κεντρική Διοίκηση για  να ξεκινήσουμε οτιδήποτε άλλο χάνοντας πολύτιμο χρόνο.

Σε σχέση με το εύρος της παρέμβασής μας θα επαναλάβω ότι θα κάνουμε όσα μπορούν να γίνουν και όχι όσα θα επιθυμούσαμε, αλλά δεν θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε αποτελεσματικά στο πεδίο της εφαρμογής τους.

Ορισμένα σημεία, κάποια από τα οποία αφορούν αποκλειστικά στις Περιφέρειες, είναι τα παρακάτω:       

Οργανώνεται και θεσμοθετείται διαδικασία αναπροσδιορισμού της κατανομής αρμοδιοτήτων μεταξύ Α’ Βαθμού και  Β’ Βαθμού και  Κράτους.

Δεν πρόκειται για μια απλή αλληλομετάθεση, των κατακερματισμένων αρμοδιοτήτων που σήμερα αλληλοεπικαλύπτονται. Θα θέτει τους όρους ανάθεσης πλήρων και «καθαρών» τομέων δημόσιας πολιτικής στο προσήκον επίπεδο διοίκησης.

Λόγω του όγκου, της σημασίας και της έκτασης της διαδικασίας αυτής, ο σχετικός τομέας της μεταρρύθμισης δεν μπορεί και δεν θα εξαντληθεί στο επερχόμενο νομοσχέδιο, που θα ενσωματώνει το πρώτο μεγάλο κύμα των βημάτων της μεταρρύθμισης του θεσμικού πλαισίου της.

Στο νομοσχέδιο αυτό θα περιλαμβάνονται, ωστόσο, συγκεκριμένοι τομείς αρμοδιοτήτων και κυρίως θα τίθενται οι βάσεις για την ολοκλήρωση του αναπροσδιορισμού των αρμοδιοτήτων, με τρόπο θεσμικά οργανωμένο, μεθοδικό και αποτελεσματικό. Είναι μία δουλειά που δεν έγινε ποτέ ούτε με τον Καλλικράτη το 2010  παρά τις διακηρύξεις και τις επικεφαλίδες.

Στο πλαίσιο αυτό θα προβλέπεται η ίδρυση ενός διαρκούς οργάνου ελέγχου της διαδικασίας αναπροσδιορισμού των αρμοδιοτήτων με τη συμμετοχή εκπροσώπων των θεσμικών οργάνων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης  και των συναρμόδιων υπουργείων, που θα διασφαλίζει έτσι ότι οποιαδήποτε σχετική αλλαγή δεν θα γίνεται με τρόπο πρόχειρο και αποσπασματικό, αλλά ύστερα από ενδελεχή νομοτεχνική και ουσιαστική επεξεργασία, που θα διασφαλίζει ταυτόχρονα ότι, κάθε μεταφορά αρμοδιότητας, θα συνοδεύεται από τη διασφάλιση των απαιτούμενων πόρων, ανθρώπινων και οικονομικών.

Στο πλαίσιο αυτής της παραπάνω διαδικασίας, επεξεργαζόμαστε θετικά τις σχετικές προτάσεις της Ένωσης Περιφερειών. Με σεβασμό στις συνταγματικές και νομολογιακές επιταγές περί αρμοδιοτήτων, των οποίων η άσκηση επιβάλλεται να παραμένει στις κεντρικές κρατικές δομές.

Δεν έχουμε λόγο να μην εξετάσουμε με θετική ματιά την πρόταση που μας κατατέθηκε για τη χάραξη του περιβαλλοντικού σχεδιασμού, την πρόταση για τη διαχείριση των υδάτινων πόρων,  την πρόταση για την παροχή υπηρεσιών τεχνικού ελέγχου και υποστήριξης, εφόσον αξιολογούμε ότι η τοπικότητα των εν λόγω πεδίων δύναται να εξυπηρετηθεί με βέλτιστο τρόπο από τον  Β’ Βαθμό Αυτοδιοίκησης.

Ήδη, άλλωστε, με τη νομοθετική πρωτοβουλία του Υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας για τον έλεγχο και την προστασία του δομημένου περιβάλλοντος ικανό μέρος των χωροταξικών και πολεοδομικών αρμοδιοτήτων, για το οποίο γίνεται λόγος στην πρόταση της ΕΝΠΕ, μεταφέρθηκε στο Β’ Βαθμό Τοπικής Αυτοδιοίκησης.

Με την επερχόμενη αναθεώρηση αντιμετωπίζεται και το δύσκολο ζήτημα της τεχνικής, διοικητικής και διαχειριστικής ανεπάρκειας των Τεχνικών Υπηρεσιών πολλών από τους Δήμους της χώρας, που αποτελεί παράγοντα αδυναμίας υλοποίησης βασικών και αναγκαίων έργων.

Πέρα από συγκεκριμένες αλλαγές στο ν.4412/2016 που έχουν ήδη προωθηθεί, επισημανθεί σε συνεργασία με το Υπουργείο Υποδομών, Μεταφορών και Δικτύων, προωθείται η συγκρότηση Διαδημοτικών Συνδέσμων, ανά νομό που θα «συνενώνουν» τις τεχνικές υπηρεσίες των επιμέρους Δήμων που σήμερα δεν έχουν την αναγκαία επάρκεια και θα συνδιαμορφώνουν έναν φορέα ικανό να ανταποκριθεί αποτελεσματικά στις ανάγκες τεχνικών έργων όλων των επιμέρους Δήμων.

Παράλληλα, προωθείται η δημιουργία μιας «τεχνικής ομπρέλας» πανελλαδικής εμβέλειας, με την ευθύνη της ΜΟΔ, που θα μπορεί να εξυπηρετεί κάθε Δήμο ή σύνδεσμο της χώρας που έχει σχετική ανάγκη.

Ιδιαίτερα σε σχέση με τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις :

Αναδομείται εκ βάθρων το πλαίσιο ελέγχου της νομιμότητας των αποφάσεων της Τ.Α., με την απόσπαση της σχετικής αρμοδιότητας από τις Αποκεντρωμένες Διοικήσεις και την ανάθεσή της σε έναν νέο φορέα, τον «Ελεγκτή Νομιμότητας», υπό την εποπτεία και την Ευθύνη του Υπουργείου Εσωτερικών, σε αποσυγκεντρωμένη κλίμακα, στελεχωμένου με εξειδικευμένους νομικούς αξιοποιώντας τα εργαλεία ανάλυσης κινδύνου και αναπροσδιορίζεται το είδους των αποφάσεων που θα υποβάλλονται σε υποχρεωτικό έλεγχο νομιμότητας.

 Περαιτέρω, σχεδιάζεται και προωθείται σταδιακά η υποκατάσταση των σημερινών Αποκεντρωμένων Διοικήσεων από περιφερειακές, κατά τόπους, υπηρεσίες των αντίστοιχων υπουργείων, ώστε να υπάρχει ενιαία και ομοιόμορφη άσκηση των σχετικών αρμοδιοτήτων.

Στο σημείο αυτό θα πρέπει να ξεκαθαριστούν τα εξής: οποιαδήποτε αλλαγή του πλαισίου λειτουργίας και αρμοδιοτήτων των Αποκεντρωμένων Διοικήσεων δεν θα επηρεάσει έστω και κατ’ ελάχιστο τα δικαιώματα και τους όρους εργασίας του προσωπικού τους.

Και δεύτερον, η οργάνωση των περιφερειακών υπηρεσιών των αντίστοιχων υπουργείων είναι μια διαδικασία που προϋποθέτει την τροποποίηση των οργανισμών τους και έναν λεπτομερή διοικητικό σχεδιασμό, που θα απαιτήσει κάποιο εύλογο χρονικό διάστημα.

Δεν θα αιφνιδιαστεί λοιπόν κανείς, η όποια δε σχετική αλλαγή θα συντελεστεί αφού διασφαλιστεί η συνέχεια και η αποτελεσματικότητα του νέου διοικητικού - οργανωτικού σχήματος.

Στο επίπεδο της διάρθρωσης των Περιφερειών και της ενδοπεριφερειακής αποκέντρωσης:

Οι Περιφερειακές Ενότητες διατηρούνται ως εκλογικές περιφέρειες, με δικαίωμα όμως «επικοινωνίας» των ψηφοδελτίων δηλαδή δικαίωμα του εκλογέα μίας Περιφερειακής Ενότητας να βάλει έναν σταυρό και σε υποψήφιο άλλης Περιφερειακής Ενότητας.

Διατηρείται ως υποχρεωτικός ο θεσμός του χωρικού Αντιπεριφερειάρχη. Ο οποίος έχει δείξει ότι είναι μια μεγάλη αναγκαιότητα, παρά κατά καιρούς όσα ανεπισήμως διαρρέονται γύρω από αυτό το θέμα.

Εισάγεται ο θεσμός του Συμβουλίου Περιφερειακής Ενότητας, το οποίο θα απαρτίζεται από τους Περιφερειακούς Συμβούλους κάθε Ενότητας και τον οικείο χωρικό Αντιπεριφερειάρχη και θα διατυπώνει εισηγήσεις για σημαντικά θέματα που αφορούν την οικεία περιοχή.

     Κυρίες και κύριοι, ένα από τα θέματα που απασχολούν ιδιαίτερα τους αιρετούς της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και των δύο βαθμών, ένα σημαντικό θέμα βεβαίως είναι αυτό της αλλαγής του εκλογικού συστήματος, για το οποίο η Κυβέρνηση έχει συγκεκριμένη και ξεκάθαρη θέση.

     Η απλή αναλογική αντιπροσωπεύει μια συνεπή πολιτική τοποθέτηση, η οποία έρχεται από πολύ παλιά και είναι  στον πυρήνα της έχει το πρωτεύον ζήτημα της δημοκρατίας. Αν απαντηθεί αυτό, όλα τα άλλα μπορούν, νομίζω, να συζητηθούν και να βρεθούν λύσεις.

Η παρέμβαση στο εκλογικό σύστημα δεν είναι ούτε από μόνη της μόνη, ούτε η κύρια αλλαγή του θεσμικού πλαισίου. Το έχω πει πάρα πολλές φορές και το έχω αποδείξει, ακόμη και σήμερα με τα σημεία των αλλαγών που ανέφερα  πριν, των αλλαγών αλλά και με την όλη συζήτηση που έχει γίνει μέχρι τώρα ότι δεν περιοριζόμαστε ούτε εξαντλούμαστε στην αλλαγή που θέλουμε να κάνουμε στο θέμα του εκλογικού συστήματος.

Ωστόσο, αξιολογείται και επιχειρείται ως μια καλή τακτική αποδόμησης των θέσεων της κυβέρνησης να θέλουν κάποιοι να συρρικνώσουν την όλη συζήτηση στο θέμα της απλής αναλογικής και του εκλογικού συστήματος.

 Η προσέγγιση αυτή μας αδικεί όλους και κυρίως τους πολίτες που επιλέγουν την απλή αναλογική, θεωρώντας προφανώς ότι εγγυάται με τον καλύτερο τρόπο την πραγματική αποτύπωση της λαϊκής βούλησης.

Δεν παραγνωρίζω τις αντιθέσεις, αλλά δεν είναι δυνατόν να εξαντλήσουμε τον διάλογο αυτό με όρους εντυπωσιασμού.

Το ζήτημα της δημοκρατίας δεν μπορούμε να το παραβλέψουμε εν αναμονή καλύτερων ημερών. Το αντίθετο, αποτελεί την βασική εγγύηση ότι οι θυσίες του λαού, οι συμβιβασμοί και οι αντιφάσεις μας, θα οδηγήσουν σε μια βελτίωση της ζωής για τους πολλούς.

Κι αυτό θα μας οδηγήσει στο καίριο ζήτημα της συμμετοχής, εκ των πραγμάτων, η οποία μπορεί να εξασφαλίσει και αφορά όχι μόνο τη γνήσια έκφραση των λαϊκών συσχετισμών αλλά πώς τελικά αυτή η γνήσια έκφραση επηρεάζει και θεμελιώνει τις ίδιες τις αποφάσεις.

 Οπότε νομίζω πως η υπόθεση της απλής αναλογικής, που θα ευνοήσει συνεργασίες και την είσοδο νέων δυνάμεων με την θέσπιση νέων  συμμετοχικών θεσμών, μπορεί να απαντήσει στα ζητήματα της κυβερνησιμότητας και σε ό,τι άλλο προκύψει.

Στο ζήτημα αυτό θέλω να επαναλάβω μια πρόσκληση που έκανα και προς τους εκπροσώπους του α’ βαθμού: ελάτε να συζητήσουμε για τις δικλείδες εφαρμογής της.

 Είμαστε πρόθυμοι, λοιπόν, να συζητήσουμε για τον πιο δημιουργικό και αποτελεσματικό τρόπο εφαρμογής αυτού του εκλογικού συστήματος. Έχουμε ανάγκη από πλειοψηφίες μέσα στην κοινωνία και όχι μόνο στα συμβούλια. Η δημοκρατία δεν μπορεί να φοβίζει την αυτοδιοίκηση γιατί είναι μέσα στο DNAτης. Ούτε μπορεί να χρησιμοποιήσουμε το άλλοθι ενός εκλογικού συστήματος το οποίο το αξιοποιούν όσοι δεν ανήκουν στις σημερινές πλειοψηφίες για να ακολουθούν στάσεις ανευθυνότητας.

Η λύση των προβλημάτων σε περιφερειακό και τοπικό επίπεδο μεταφράζει σε στάση συνυπευθυνότητας από όλους.

Σύνθεση, συμμετοχή, συνεργασίες, συνεννόηση, συναίνεση, αυτές είναι οι έννοιες που θα πρέπει να διατρέχουν την Αυτοδιοίκηση. Δεν ωφελεί λοιπόν η κινδυνολογία. Ελάτε να συζητήσουμε για δικλείδες εφαρμογής του νέου εκλογικού συστήματος.

     Στη βάση όλων αυτών των επισημάνσεων θα καθιερωθεί το  εκλογικό σύστημα και για τους δύο βαθμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης η απλή αναλογική για το σύνολο των εδρών των οικείων Συμβουλίων.

Το δικαίωμα του εκλέγειν και εκλέγεσθαι για του πολίτες των κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης, το οποίο ήδη ισχύει στις δημοτικές εκλογές, θα επεκταθεί και στις περιφερειακές εκλογές.

Η διεξαγωγή των αυτοδιοικητικών εκλογών αποσυνδέεται από το χρόνο διεξαγωγής των ευρωεκλογών.

Κατηγορίες κωλυμάτων εκλογιμότητας όπως η γενική απαγόρευση να θέσουν υποψηφιότητα όλοι όσοι έχουν οποιαδήποτε σχέση εργασίας με το Δημόσιο, ακόμα και ορισμένου χρόνου οι οποίες περιορίζουν υπέρμετρα σε σύγκριση με τον επιδιωκόμενο σκοπό το δημοκρατικό δικαίωμα της συμμετοχής στα τοπικά δημόσια πράγματα, θα εξορθολογιστούν.

Διευκολύνεται η συμμετοχή μικρών ομάδων πολιτών και τοπικών κινημάτων, καθώς η ανάδειξη των οργάνων των Κοινοτήτων (Συμβούλια) αποσυνδέεται από την ανάδειξη του κεντρικού Δημοτικού Συμβουλίου, αφορά τον α’ βαθμό.

Εισάγεται η εκλογή με ενιαίο (όχι δηλαδή παραταξιακό) ψηφοδέλτιο των μονομελών οργάνων-εκπροσώπων των πολύ μικρών Κοινοτήτων.

Ο θεσμός του χωρικού Αντιπεριφερειάρχη, όπως σας είπα,  διατηρείται. Καταργείται όμως, θέλουμε να αλλάξουμε την άμεση, δηλαδή χωρίς σταυρό, εκλογή του, όπως ισχύει ως σήμερα.

Αντίθετα, ο χωρικός Αντιπεριφερειάρχης κάθε Περιφερειακής Ενότητας θα ορίζεται από τον Περιφερειάρχη, μεταξύ των Συμβούλων που έχουν ήδη εκλεγεί στην οικεία Περιφέρεια, θα έχει με άλλα λόγια λόγο και η τοπική κοινωνία, μέσω του σταυρού.

Η συγκρότηση όλων των συλλογικών οργάνων των Δήμων και των Περιφερειών αντιστοιχίζεται στην αναλογική συγκρότηση των οικείων Συμβουλίων. Όπως είναι λογικό, το σύστημα της απλής αναλογικής, ως βασικός μηχανισμός εκδημοκρατισμού, διαχέεται στο σύνολο της οργάνωσης και λειτουργίας των ΟΤΑ.

Σημαντικό μέρος των αρμοδιοτήτων της Επιτροπής Ποιότητας Ζωής και, δευτερευόντως, της Οικονομικής Επιτροπής, στο βαθμό που μπορεί να ασκηθεί αποτελεσματικά σε χαμηλότερο επίπεδο, μεταβιβάζεται στις Κοινότητες.

Θεσμοθετούνται θεσμοί συμμετοχής και ελέγχου:

        Θεσμοθετείται η διενέργεια τοπικών δημοψηφισμάτων, όχι μόνο μετά από πρωτοβουλία των οργάνων του Δήμου, αλλά και κατόπιν λαϊκής πρωτοβουλίας.

Ο θεσμός του δημοψηφίσματος επεκτείνεται και σε επίπεδο Δημοτικής Ενότητας, ενώ ταυτόχρονα διευρύνονται οι περιπτώσεις κατά τις οποίες μπορεί να διεξαχθεί έγκυρα τοπικό δημοψήφισμα, ακόμα και για θέματα που δεν ανάγονται στη με τη στενή έννοια αρμοδιότητα των ΟΤΑ, ώστε να είναι δυνατή η διεξαγωγή δημοψηφίσματος για κάθε θέμα τοπικού ενδιαφέροντος.

Για ειδικότερα, δε, ζητήματα  προβλέπεται απλοποίηση της διαδικασίας διενέργειας τοπικών δημοψηφισμάτων, με ταυτόχρονη αποσύνδεση του θεσμού από τη βούληση της κεντρικής εξουσίας και ενδυνάμωση του κοινωνικού ελέγχου.

Υπενθυμίζεται η περίπτωση του δημοψηφίσματος που έγινε – άτυπα, ωστόσο με ένα πολύ ουσιαστικό τρόπο – για την ΕΥΑΘ από Δήμους της Κεντρικής Μακεδονίας, το οποίο κατέδειξε ότι η Αυτοδιοίκηση πρέπει να έχει τη δυνατότητα να απευθύνεται στην τοπική κοινωνία και να ζητά με θεσμικό τρόπο τη γνώμη της, ακόμα και για μείζονος τοπικής σπουδαιότητας θέματα που δεν άπτονται των αρμοδιοτήτων του Δήμου ή της Περιφέρειας με τη στενή έννοια.

Κυρίες και κύριοι, πριν ολοκληρώσω την τοποθέτησή μου, θα ήθελα να αναφερθώ στην αντιπλημμυρική προστασία, κυρίως επειδή ο ρόλος των Περιφερειών είναι σημαντικός στον τομέα αυτό.

Θρηνούμε ακόμη τα θύματα της Δυτικής Αττικής και στη σκέψη όλων μας, είμαι σίγουρος γι’ αυτό, κυριαρχεί η αγωνία της λήψης μέτρων  για να αποτρέψουμε ανάλογες τραγωδίες στο μέλλον.

Απαιτούνται πόροι, αυτό είναι πέρα για πέρα αληθινό, χρειάζεται όμως και μια ορθή κρίση για τα έργα που πρέπει να γίνουν, ένας συνολικός σχεδιασμός και μια προσπάθεια για να γίνουν με το σωστό τρόπο.

Η ένταση των καιρικών φαινομένων και η διαφαινόμενη  επανάληψή τους σε συχνή βάση, ως απόρροια της κλιματικής αλλαγής -  την οποία δεν μπορούμε πλέον να αγνοούμε ή να υποτιμούμε -  μας υποχρεώνει να επισπεύσουμε τις σχετικές δράσεις μας.

Το υπουργείο Εσωτερικών έχει ήδη ανακοινώσει ένα συμπληρωματικό πρόγραμμα χρηματοδότησης που αφορά και στα αντιπλημμυρικά έργα, ενώ πολλά ακόμη εκτελούνται από άλλα υπουργεία.

Δεν αρκεί όμως να είμαστε καλοί τεχνοκράτες και να εξοικονομήσουμε χρήματα. Χρειάζονται και αυτά. Χρειάζεται όμως και η αλλαγή της νοοτροπίας των πολιτών και των αιρετών. Χρειάζονται νέοι θεσμοί ελέγχου και λογοδοσίας. Χρειάζεται μια άλλη πολιτική κουλτούρα.

Αυτό το οποίο αποκόμισα στην επαφή μου αυτές τις μέρες στις πληγείσες περιοχές όχι μόνο στην Αττική αλλά και έξω από αυτήν, πριν από μερικές μέρες στην Αιτωλοακαρνανία είναι ότι όλοι στο πίσω μέρος του κεφαλιού μας ομολογούμε ότι πολλά από αυτά τα έργα τα αντιπλημμυρικά δεν ήταν δημοφιλή και για αυτό δεν ήταν προτεραιότητα. Ή ο τρόπος που έγιναν τα τελευταία 30-40 χρόνια ή που δεν έγιναν ήταν ένας τρόπος αποτελεσματικός και κυρίως κατασπατάλησης των όποιων πόρων  υπήρχαν.

Νομίζω ότι πρέπει να κάνουμε μία καινούρια αρχή.

Κυρίες και κύριοι σύνεδροι, από το 2015 και έπειτα βρίσκεται σε εξέλιξη μια πολιτική και οικονομική υπερπροσπάθεια, με υψηλούς στόχους.

Η Τοπική Αυτοδιοίκηση μπορεί και οφείλει να υποστηρίξει την παραγωγική ανασυγκρότηση της χώρας, να συμβάλει στον πληρέστερο σχεδιασμό των επόμενων βημάτων, να βοηθήσει στην ανάδειξη και ενεργοποίηση αδρανών δυνάμεων που έχουν τη διάθεση να συμμετάσχουν στην επόμενη μέρα, αλλά δεν ξέρουν πώς να το κάνουν. 

Υπάρχει ανάγκη συνολικής υπέρβασης της πραγματικότητας που διέκρινε την χώρα μας εδώ και δεκαετίες. Ένας νέος κύκλος ξεκινά και δεν μπορούμε και  δεν πρέπει, να τον ερμηνεύσουμε με ξεπερασμένες αντιλήψεις και εργαλεία.

Σας καλώ να τολμήσουμε τις αλλαγές που έχει ανάγκη ο τόπος.

Σας ευχαριστώ και εύχομαι καλή επιτυχία στις εργασίες του συνεδρίου σας.